Данияр Исанаев: «Ички аудитор мындан ары мыйзам бузууларды гана издебеши керек»

3-октябрда Бишкекте Кыргызстандагы Ички аудиторлор институтунун (IIA Kyrgyz Republic) расмий ачылышы болуп өттү. Ага финансы секторунун, бизнестин, кесиптик коомчулуктун жана эл аралык уюмдардын өкүлдөрү катышты.

Иш-чаранын жүрүшүндө эл аралык аудитордук жана консалтингдик компания Nexia.kg компаниясынын жетекчиси Данияр Исанаев «Көзөмөлдөн  ишенимге: бүгүнкү күндө бизнес ички аудиттен кандай баалуулукту күтөт» аталышында баяндама жасады.

Анын айтымында, ички аудит салттуу түрдө көзөмөл функциясы катары кабыл алынат: мыйзам бузууну табуу, көйгөйдү каттоо жана сунуштарды даярдоо. Бирок заманбап бизнес үчүн мындай мамиле жетишсиз болуп баратат.

«Ички аудитор буга чейин болуп өткөн окуяларга баа берүү менен гана чектелбестен, жетекчиликке келечектеги тобокелдиктерди көрүүгө жана сапаттуу чечимдерди кабыл алууга жардам бериши керек. Ички аудитордун негизги продуктусу - отчет да, атүгүл сунуш да эмес, анын негизги продуктусу - ишеним», - деп белгиледи Исанаев.

Эксперттин айтымында, ички аудиттин ишиндеги негизги өзгөрүүлөрдүн бири буга чейин болгон көйгөйлөрдү талдоодон аныкталган тобокелдиктер келечекте эмнеге алып келиши мүмкүн экенин баалоого өтүү менен байланыштуу.

Мисалы, аудитор алдамчылык схеманы же сатып алуу бөлүмүндөгү көзөмөл системасынын алсыз жерин аныктады дейли. Мыйзам бузуу фактысын аныктоо маанилүү, бирок иш муну менен эле бүтпөшү керек, анткени бул көйгөй келечекте компаниянын өсүшүнө кандай таасир этиши мүмкүн экенин да баалоо зарыл.

Эгерде бизнес операциялардын көлөмүн бир нече эсеге көбөйтсө, көзөмөлдөгү азыркы кемчилик кыйла олуттуу кесепеттерге алып келиши мүмкүн: кирешелүүлүктүн төмөндөшүнө, кызыкчылыктардын кагылышына же беделдик тобокелдиктерге. Ошондуктан, эксперттин пикиринде, ички аудит менчик ээсине жана менеджментке көйгөйдүн өзүн гана эмес, анын мүмкүн болуучу кесепеттерин да көрүүгө жардам бериши керек.

Дагы бир өзгөрүү ички аудитор өз ишинин жыйынтыктарын жетекчиликке кандайча сунуштаганына байланыштуу.

«Көзөмөл жол-жобого ылайык жүргүзүлбөй жатат» деген сыяктуу формулировкалардын өзү эле көйгөйдүн масштабын түшүнүүгө дайыма эле мүмкүнчүлүк бере бербейт. Эгерде бул көзөмөл талаптагыдай иштебей кала берсе, бизнес менен эмне болорун түшүндүрүү алда канча маанилүү», - деп түшүндүрдү ал.

Исанаевдин айтымында, аудитор аныкталган тобокелдикти акча агымы, кирешелүүлүк, операциялык ишмердик жана компаниянын башка көрсөткүчтөрү менен байланыштыра ала тургандай деңгээлде бизнести терең түшүнүшү керек. Ошол эле учурда ар бир эскертүүнү сөзсүз түрдө түздөн-түз акчалай эквивалентке которуунун кажети жок. Маанилүүсү - анын бизнес үчүн чыныгы маанисин көрсөтүү.

Бул киберкоопсуздук, маалыматтар, жасалма интеллект жана технологиялык өзгөрүүлөр менен байланышкан жаңы тобокелдиктер пайда болуп жаткан шартта өзгөчө актуалдуу болуп жатат.

Ошол эле учурда бүгүнкү күндө ички аудитордун жаңы ролу ал менеджменттин бир бөлүгүнө айланышы же анын чечимдерине макул болушу керек дегенди билдирбейт.

«Бизнес менен өнөктөштүк көз карандысыздыктан баш тартууну билдирбеши керек. Тескерисинче, ички аудитордун баалуулугу жетекчиликке ыңгайсыз суроолорду бере билүүсүндө жана кесиптик скептицизмди сактоосунда болушу мүмкүн», - деп кошумчалады Исанаев.

Балансты сактай билүү жана көз карандысыздык бизнестен обочолонууга айланбашы керектигин түшүнүү маанилүү. Аудитор чечимдер кабыл алынып жаткан контекстти түшүнүп, жетекчиликтин муктаждыктарын угуп, сунуштарын иш жүзүндө колдонууга боло тургандай кылып түзүшү зарыл.

Натыйжада ички аудит көйгөй жаралгандан кийин гана ишке киришкен функциядан маанилүү чечимдер кабыл алынганга чейин эле кайрыла турган кесипкөй кеңеш берүүчүгө айланышы мүмкүн.

Исанаевдин пикиринде, ички аудиттин ролунун өзгөрүшү дал ушунда: бүгүнкү күндө анын милдети компаниянын ишмердигин көзөмөлдөө менен гана чектелбейт. Акырында ал менчик ээлерине жана менеджментке чыныгы тобокелдиктерди жакшыраак түшүнүүгө жана мүмкүн болуучу кесепеттерди эске алуу менен чечимдерди кабыл алууга жардам бериши керек.

Ошондой эле ал ички аудитордун ишинин негизги натыйжасы ишенимге айланып жатканын кошумчалады.