Экономикага 8,4 млрд доллар: Кыргызстанда инвестициялардын рекорддук агымы байкалууда

Бул тууралуу ranking.kz басылмасы маалымдады.

Инвестициялык бум

Кыргызстан республиканын экономикасына чет элдик инвестицияларды жигердүү тартууну улантууда. Мыйзамдык нормалардын кеңейтилиши жана жаңы демилгелер чет элдик капиталдын агымына таасирин тийгизди. Өткөн жылдардагы туруксуздуктан кийин 2025-жылы чет өлкөдөн каржылоо көрсөткүчтөрү кайрадан өсө баштады: жалпы инвестициялардын көлөмү калыбына келип, түз чет элдик инвестициялардын үлүшү бекемделүүдө.

КРнын Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, 2025-жылы өлкөгө келген чет элдик инвестициялардын көлөмү 8,4 млрд АКШ долларына жетти. Бул бир жыл мурункуга салыштырмалуу 21,9%га көп. Мурунку жылдардагыдай эле капитал агымынын түзүмү кыйыр инвестициялардын эсебинен калыптанды: «башка инвестициялар» (кредиттер, карыздык инструменттер) 7,1 млрд АКШ долларын түздү.

Түз чет элдик инвестициялардын көлөмү 27,3%га өсүп, 1,3 млрд АКШ долларына жетиши инвестициялык климаттын жакшырганын жана инвесторлордун узак мөөнөттүү долбоорлорго кызыгуусу күчөгөнүн көрсөтөт. Бул көрсөткүч 2021-жылдан берки рекорддук сумма болду. Мурунку жылдардагы туруксуздуктун фонундагы оң динамика калыбына келүү тенденциясынан кабар берет.

Негизги үч инвестор - Кытай, Орусия жана Казакстан - Кыргызстанга салынган инвестициялардын басымдуу бөлүгүн камсыз кылып, жалпы көлөмдүн 70,6%ын түздү. Ортоңку Падышалыктан келген инвестициялардын көлөмү (622,3 млн АКШ доллары) Орусиядан келген каражаттан (181,6 млн АКШ доллары) дээрлик 3,4 эсе жана Казакстандан келген инвестициялардан (121,8 млн АКШ доллары) 5 эседен ашык көп болду. Чет элдик инвесторлордун катарына Түркия, Нидерланддар, Кипр жана Индия да кирди.

Инвестициялардын түзүмү олуттуу айырмачылыктарды көрсөттү:

1. Чет элдик инвестициялардын эң чоң көлөмү кайра иштетүү өнөр жайына туура келет. 2025-жылы бул сектордун үлүшү 29,5%ды түзүп, инвестициялардын суммасы 2,5 млрд АКШ долларына жетти. Бул бир жыл мурункуга салыштырмалуу 52,4%га көп.
2. Инвестициялардын көлөмү боюнча экинчи орунду соода ээлеп, ага 1,9 млрд АКШ доллары багытталды.
3. Үчүнчү орунда финансылык ортомчулук жана камсыздандыруу тармагы турат - 1 млрд АКШ доллары.

КРнын Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, 2025-жылы чет элдик инвесторлор төмөнкү тармактарды каржылоону көбөйтүштү:

• логистика тармагында дээрлик 5 эсеге - 731,3 млн АКШ долларына чейин;
• тоо-кен казуу секторунда - 432,5 млн АКШ долларына чейин (+17,5%);
• кесиптик, илимий жана техникалык ишмердикте - 258,8 млн АКШ долларына чейин (+38%);
•  курулушта - 185,4 млн АКШ долларына чейин (+40%).

Муну менен катар энергетикада, финансыда жана соодада активдүүлүктүн төмөндөшү байкалды.

Региондор боюнча алганда, Кыргызстанга чет өлкөдөн келген бардык инвестициялардын 80%дан ашыгы Бишкек шаарына, Чүй жана Жалал-Абад облустарына топтолгон:

• 2025-жылы Жалал-Абад облусуна жалпы көлөмдүн үчтөн бири - 420 млн АКШ доллары туура келди. Инвесторлор көбүнчө кайра иштетүүчү жана тоо-кен казуу өнөр жайындагы ишканаларды өнүктүрүүгө каражат салышты.
• Ушундай эле көлөмдөгү инвестициялар борбор калаага - 401,3 млн АКШ долларына багытталды. Каражаттар финансылык жана камсыздандыруу секторундагы, соода тармагындагы, ошондой эле кайра иштетүү өнөр жайындагы ишканалардын ортосунда бөлүштүрүлдү.
• Чүй облусунда 228,4 млн АКШ доллар өлчөмүндөгү инвестициялар чет элдик капиталы бар кайра иштетүүчү ишканаларды жабдууга жана өнүктүрүүгө багытталды.

Калган аймактар инвестициялардын азыраак көлөмүн алышты:

• Нарын облусу - 84,1 млн АКШ доллары;
• Талас облусу - 66,2 млн АКШ доллары;
• Ош облусу - 53,3 млн АКШ доллары;
• Ысык-Көл облусу - 15 млн АКШ доллары.

Статистика республикадагы инвестициялык өнүгүүнүн бирдей эмес экенин көрсөтөт. Бул өнөр жайдын негизги тармактарынын тарыхый жактан айрым аймактарда топтолгонуна байланыштуу.

Кыргызстанга келип түшкөн чет элдик инвестициялар өлкөнүн экономикасына ар кандай финансылык инструменттер түрүндө интеграцияланат:

• белгилүү бир ишканалардын (чет элдик же биргелешкен) негизги капиталына каражат кошуу;
• кайра инвестицияланган пайда;
• резидент эместерден алынган кредиттер.

Кыргызстандагы чет элдик ишканалар

2025-жылы КРде чет элдик капиталдын катышуусу менен иштеп жаткан ишканалардын саны 6,1 миңге жетти. Бул 2024-жылга салыштырмалуу 6,6%га көп. Орусиялык капиталы бар ишканалар олуттуу үлүшүн сактап калууда: алардын саны 3,3 миң объектти түзүп, жалпы ишканалардын жарымынан көбүнө туура келет.

2025-жылы эң көп көлөмдө инвестиция салган Ортоңку Падышалыктын инвесторлору 1,2 миң ишканага каражат жумшашты. Бул бир жыл мурункуга салыштырмалуу үчтөн бирге көп. Резиденттери Кыргызстанда чет элдик катышуусу бар ишканаларды жигердүү каржылаган мамлекеттердин катарына Казакстан, Түркия, Түштүк Корея, Өзбекстан жана Беларусь кирет.

Чет элдик катышуусу бар бизнестин түзүмүнө жүргүзүлгөн талдоо мындай компаниялардын дээрлик жарымы (45,8%) соода тармагында иштей турганын көрсөттү. Өнөр жайда тескери жагдай байкалууда. Акыркы 4 жылда бул сектордогу чет элдик жана биргелешкен ишканалардын салыштырма салмагы 18,1%дан 12,7%га чейин кыскарды.