Кыргызстанда криптовалюта бизнес үчүн эл аралык эсептешүүлөрдө курал катары колдонулабы

Binance компаниясынын Борбордук жана Чыгыш Европа, Борбордук Азия боюнча башкы менеджери Кирилл Хомяков Banks.kg порталына  криптовалюта өнөктөштөр менен эсептешүүнү кантип тездетүүгө жана чыгымдарды кыскартууга жардам берерин айтып берди.

- Эмне үчүн Кыргызстандагы ишкерлер криптовалютаны жеткирүүчүлөр менен эл аралык которуулар үчүн курал катары карашы керек? 

- Өлкөлөр ортосундагы эл аралык банктык которуулар көп убакытты талап кылып, жогорку комиссиялар менен коштолушу мүмкүн. Бул өзгөчө Кытай, Түркия, БАЭ же Европадан келген жеткирүүчүлөр менен иштеген ишкерлерге катуу таасир этет.

Мындай шарттарда криптовалюталар, биринчи кезекте стейблкоиндер, чек арадан сырткаркы акча которуунун альтернативдүү куралы катары каралышы мүмкүн. География, убакыт алкактары жана валюталык көзөмөл менен чектелген салттуу банк системаларынан айырмаланып, криптовалюталык которуулар процессти бир топ тездетип, чыгымдарды азайтат. Бишкектеги ишкер санариптик активдерди башка өлкөдөгү контрагентине өлкө ичинде акча жөнөткөндөй эле тез жөнөтө алат.

Белгилей кетүүчү жагдай, Кыргызстанда криптовалюта мыйзамдуу төлөм каражаты статусуна ээ эмес. Учурдагы мыйзамдарда виртуалдык активдер акча катары эмес, мүлк катары каралат. 

Дал ушул себептен улам, криптовалютаны эл аралык операцияларда колдонууну товар же кызмат үчүн классикалык төлөм катары эмес, тараптар арасындагы санариптик активди өткөрүп берүү катары түшүнүү туурараак болот.

Binance мындай операциялар үчүн эң жеткиликтүү инструменттердин бири болуп саналат. Платформа Кыргызстанда иштейт жана сом (KGS) менен KGST сыяктуу стейблкоиндерди камтыган жергиликтүү P2P инструменттерин колдойт, бул өлкөнүн колдонуучулары үчүн санариптик активдерге кирүүнү жана чыгууну жеңилдетет. Бүгүнкү күндө Binance аудиториясы 311 миллиондон ашык колдонуучуну түзөт, ошондуктан сиздин эл аралык өнөктөшүңүз бул инфраструктураны колдонушу толук ыктымал.

- Крипто которуулар салттуу банктык акча которууларга салыштырмалуу ишкерлер үчүн канчалык пайдалуу? 

- Айырма, айрыкча, кичине жана орто суммаларда олуттуу болушу мүмкүн. 

Дүйнөлүк банктын маалыматы боюнча, дүйнөдөгү салттуу акча которуу үчүн орточо комиссия болжол менен 6,65% түзөт. Ошол эле учурда, стейблкоиндерге которуулар, адатта, бир топ арзанга түшөт: тармактын комиссиясы блокчейнге жараша бир нече центтен бир нече долларга чейин болушу мүмкүн, ал эми айрым учурларда дээрлик нөлгө барабар болушу мүмкүн.

Салттуу төлөм системалары – банктык которуулар, карталык төлөмдөр жана санарип капчыктар – адатта транзакция үчүн 2ден 5%га чейин комиссия алышат, ошондой эле кошумча чыгымдар: валюта конвертациясы, банктык жыйымдар жана ортомчулардын комиссиялары, алар дайыма эле алдын ала белгилүү боло бербейт. 

Баасынан тышкары, ылдамдык фактору өтө маанилүү. Банктык төлөмдөр бир нече банк-корреспонденттердин катышуусунда бир нече жумушчу күнгө чейин созулушу мүмкүн. Бул эсептешүүлөрдө кечигүүлөрдү жаратат жана капиталдын жүгүртүлүшүнө таасир тийгизет.

Криптовалюта которуулары, тескерисинче, наркты дээрлик реалдуу убакытта өткөрүүгө мүмкүндүк берет: транзакция ырасталгандан кийин, каражаттар бир нече мүнөттүн ичинде алуучуга жеткиликтүү болуп калат. 

Иш жүзүндө КРдин ишкери үчүн бул, мисалы, USDT же KGST стейблкоиндерин бир нече цент комиссия менен бир нече мүнөттүн ичинде которууга мүмкүнчүлүк берет дегенди билдирет.

Кошумчалай кетсек, Binance Pay сыяктуу чечимдер экосистеманын ичинде комиссиясыз которууларды жүргүзүүгө мүмкүндүк берет, бул курал өнөктөштөр ортосундагы үзгүлтүксүз эсептешүүлөр үчүн өзгөчө пайдалуу болуп саналат.

- Ишкердин акча каражаттарын Binance сыяктуу платформалар аркылуу чет өлкөгө которуу процесси кандай?

- Процесс абдан жөнөкөй жана адатта, үч негизги кадамдан турат. 

Биринчи этапта ишкер балансты толуктап, стейблкоиндерди (мисалы, KGST) сатып алат. Кыргызстанда муну Binance P2P платформасы аркылуу жасоого болот, анда сом (KGS) менен бүтүмдөр жеткиликтүү, анын ичинде KGST, USDT ж.б. сыяктуу стейблкоиндер менен жуптар бар. P2Pде жергиликтүү банктардын карталары аркылуу төлөмдөрдү кабыл алган сатуучулар көрсөтүлгөн.

Төмөнкү эки ыкманын бири аркылуу акча которулат: 

• Эгерде өнөктөштүн Binance аккаунту болсо, Binance Pay аркылуу ички которуу. Бул учурда которуу колдонуучунун ID же QR-коду аркылуу заматта жана комиссиясыз ишке ашырылат; 
• Эгерде өнөктөш башка капчыкты же биржаны колдонсо, ончейн-которуу. Бул үчүн капчыктын дарегин көрсөтүп, тармакты тандоо керек. Бул учурда аз өлчөмдө тармактык комиссия алынат.

Акырында, өнөктөш тарапта каражаттарды алуу жана конвертациялоо калат. Ал өзүнүн эсебине стейблкоиндерди алат жана аларды андан ары эсептешүүлөр үчүн колдонот, же Binance P2P же өз өлкөсүндө жеткиликтүү болгон башка ыкмалар аркылуу жергиликтүү валютага конвертациялайт. 

Стейблкоиндерди сатып алуудан баштап, жеткирүүчү каражаттарды алганга чейинки бүт операция, адатта, бир нече мүнөттөн жарым саатка чейин созулат.

- Мындай операциялар үчүн кайсы криптовалюталарды колдонуу эң жакшы? 

- Мындай операциялар үчүн төлөм сценарийлеринде үстөмдүк кылган стейблкоиндер эң ылайыктуу куралдар болуп саналат. Binance Pay маалыматы боюнча, 2025-жылы B2C төлөмдөрүнүн 98%дан ашыгы стейблкоиндер менен жүргүзүлгөн.

Стейблкоиндер негизги артыкчылыктарды айкалыштырат: фиат валюталарына (мисалы, АКШ долларына) байлангандыктан салыштырмалуу баа туруктуулугу, ошондой эле блокчейн которууларынын ылдамдыгы, ачыктыгы жана төмөн чыгымдары. Иш жүзүндө бул, мисалы, 1000 долларды стейблкоинде (мисалы, USDT) которгондо, алуучу адатта, ошол эле сумманын эквивалентин олуттуу курс өзгөрүүлөрсүз алат дегенди билдирет. Bitcoin же Ethereum сыяктуу туруксуз активдерди колдонгон учурда, баа кыска убакыттын ичинде да бир нече пайызга өзгөрүшү мүмкүн, бул бизнес үчүн кошумча тобокелдиктерди жаратат.

Жергиликтүү чечимдердин пайда болушун дагы белгилей кетүү керек. Мисалы, Кыргызстандан келген колдонуучулар үчүн жеткиликтүү болгон KGST стейблкоини 2025-жылдын декабрынан бери Binance платформасында көрсөтүлгөн. Ал аймак ичиндеги эсептешүүлөрдү жөнөкөйлөтүүгө багытталган жана фиаттык наркка түшүнүктүү байланган трансчек аралык төлөмдөр үчүн кошумча ыңгайлуу курал катары колдонулушу мүмкүн. 

- Ишкер тарабынан акча которуу үчүн комиссиялар кандай? Өнөктөш кийин таң калбашы үчүн практикада эмнелерди эске алуу керек? 

- Белгиленгендей, Binance Pay колдонууда Binance экосистемасынын ичиндеги которуулар, адатта, комиссиясыз ишке ашырылат. 

Ал эми ончейн-которууларында комиссия тандалган тармакка жараша болот. Мисалы, TRC-20 тармагында USDT колдонууда, ал адатта 1 доллардын тегерегинде болот, бирок тармактын жүктөлүшүнө жараша өзгөрүшү мүмкүн. Мында комиссия которулган суммага көз каранды эмес, бул транзакцияларды 500 доллардан жогору суммалар үчүн өзгөчө эффективдүү кылат.

- Кандай тобокелдиктер бар жана ишкер акча которууда эмнеден жаңылышы мүмкүн? 

- Эгер практика жөнүндө айтсак, негизги тобокелдиктер түшүнүктүү, бирок колдонуучулар көбүнчө ошолордон жаңылышат. 

Биринчиден, даректе же тармакта ката кетирүү. Бул эң көп кездешкен жана ошол эле учурда эң кымбатка турган ката. Эгер криптовалюта туура эмес дарекке же ылайыксыз тармакка жөнөтүлсө, аны кайтарып алуу, адатта, мүмкүн эмес. Ошондуктан, даректин биринчи жана акыркы белгилерин ар дайым текшерип, тармакты алуучу менен алдын ала макулдашып, мүмкүн болсо, тесттик которуу жасап туруу маанилүү.

Экинчиден, бул P2P менен иштөөдөгү алдамчылык. Сомго USDT сатып алууда, жогорку рейтингге жана көп сандагы транзакцияларга ээ болгон текшерилген сатуучулар менен гана иштөө маанилүү. Негизги эреже - банктык эсепке акча түшкөнгө чейин транзакцияны ырастабоо. 

Үчүнчү тобокелдик - стейблкоинди колдонуудагы туруксуздук. Мисалы, Bitcoin менен эсептешүүдө курс кыска убакыттын ичинде да олуттуу өзгөрүшү мүмкүн. Ошондуктан бизнес-эсептешүүлөрдө KGST сыяктуу туруктуу стейблкоиндер көп колдонулат.

Жыйынтыгында, бул аккаунттун коопсуздугу. Бузуп кирүү чабуулдары дагы деле актуалдуу коркунуч болуп саналат. Негизги чаралар - эки факторлуу аутентификацияны (2FA) милдеттүү түрдө колдонуу жана каражаттарды сактоого акылга сыярлык мамиле кылуу: ири суммаларды биржада зарыл болгондон ашык кармабоо.

- Кыргызстанда криптовалютаны эл аралык эсептешүүлөр үчүн колдонуу канчалык мыйзамдуу жана жөнгө салуу жагынан эмнелерди эске алуу маанилүү?

- Бүгүнкү күндө Кыргызстанда санариптик активдердин жүгүртүлүшүн жөнгө салган бир катар ченемдик актылар иштейт. КРнын Улуттук банкы криптовалюта расмий төлөм каражаты болуп саналбасын, бирок анын жеке жана юридикалык жактар тарабынан жарандык-укуктук мамилелердин алкагында колдонулушуна тыюу салынбагандыгын түшүндүрдү.

Виртуалдык активдер менен операциялар салыктык милдеттенмелерге алып келиши мүмкүн, ошондуктан эсепке алууну жүргүзүү жана зарыл болгон учурда жергиликтүү салык адисинен кеңеш алуу маанилүү.

Глобалдык тренд жалпысынан легалдаштырууну колдойт: мыйзамдык алкактар же кабыл алынып бүткөн, же калыптануу стадиясында турат. Кыргызстан дагы ошол багытта жылышы мүмкүн. Бирок, учурдагы этапта ишкерлерге криптовалютаны практикалык курал катары кароо жана системалуу эсептешүүлөрдү түзүүдө салык адистеринен алдын ала консультация алуу сунушталат.

 #GMW2026KG #GMW2026 #GlobalMoneyWeek2026 #SmartMoneyTalks