Улуттук банк банк мыйзамдарына ири масштабдуу өзгөртүүлөрдү киргизүүнү демилгеледи

Улуттук банктын «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын айрым ченемдик укуктук актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө» токтом долбоору коомдук талкууга чыгарылды. Өзгөртүүлөр КРнын Улуттук банк башкармасынын 14 токтомуна киргизилүүдө.

2026-жылдын 30-сентябрына карата өлкөдө 26 коммерциялык банк жана 166 финансылык-кредиттик уюм иштеген. Өзгөртүлүп жаткан ченемдерди колдонуу маселелери боюнча жалпысынан 10 кайрылуу келип түшкөн: алардын бешөө банктардан, дагы бешөө башка юридикалык жана жеке жактардан болгон.

Токтом долбоору КРнын коммерциялык банктарына, кайрадан түзүлүп жаткан банктарга, башка финансылык-кредиттик уюмдарга, ошондой эле банктык кызмат көрсөтүүлөргө байланышкан юридикалык жана жеке жактарга тиешелүү. Айрым жоболордун адресаттары болуп төлөм уюмдары жана төлөм системаларынын операторлору, эл аралык уюмдар, банктардын жоюучулары жана КРнын Депозиттерди коргоо боюнча агенттиги саналат.

«Өзгөртүүлөрдү киргизүү зарылдыгы укук колдонуу практикасында аныкталган маселелерге, банктардын кайрылууларына, санариптик технологиялардын өнүгүшүнө байланыштуу банктардын жана финансылык-кредиттик уюмдардын операциялык жүгүн оптималдаштыруунун максатка ылайыктуулугуна, айрым жол-жоболордун жетиштүү деңгээлде деталдуу аныкталбагандыгына, ошондой эле Улуттук банктын өз ара байланышкан ар кандай ченемдик укуктук актыларынын талаптарын макулдашуу зарылдыгына байланыштуу», - деп айтылат токтом долбоорунда. 

Буга байланыштуу документте төмөнкүдөй чаралар каралган:

• чет өлкөлүк валютадагы ири кредиттер боюнча резервдерди түзүү шарттарын, реструктуризацияланган активдерди кийин классификациялоонун тартибин жана кредиттик рейтинги жок ата мекендик эмитенттердин айрым баалуу кагаздарын классификациялоодон чыгаруу эрежелерин колдонуу шарттарын тактоо;
• көзөмөлгө алынуучу субъекттердин тизмесин жаңылоо, ошондой эле Көзөмөл боюнча комитеттин системалык мааниге ээ жана чектелген мааниге ээ банктарды аныктоо жана акча которуу системаларынын операторлорун каттоону жокко чыгаруу боюнча ыйгарым укуктарын тактоо;
• мамлекеттик маалыматтык системалардан каттоо маалыматтарын алуу, кагаз түрүндөгү кредиттик келишимдерди тариздөө, кепилдик берүүчүлөрдүн төлөө жөндөмдүүлүгүн баалоо жана кредиттик досьенин курамын аныктоо, ошондой эле кредиттерди аралыктан тейлөө каналдары аркылуу мөөнөтүнөн мурда төлөө бөлүгүндө кредиттик жол-жоболорду өркүндөтүү;
• чакан өлчөмдөгү кредиттер боюнча күрөөнү реалдуу убакыт режиминде видеого тартуу аркылуу текшерүү мүмкүнчүлүгүн киргизүү, күрөөнү текшерүү жөнүндө отчетту күбөлөндүрүү тартибин жана камсыздоо катары кабыл алынуучу келечекте пайда боло турган буюмдарга жана укуктарга карата талаптарды тактоо;
• банктык эсептерди ачууда мамлекеттик каттоодон өткөндүгүн тастыктоо жол-жобосун жөнөкөйлөтүү, эл аралык уюмдар, алардын долбоорлору, дипломатиялык жана консулдук өкүлчүлүктөр үчүн кол тамгалардын үлгүлөрү бар карточкаларды күбөлөндүрүү ыкмаларын тактоо. Ошондой эле жаңы түзүлгөн резидент-банктарга лицензия алган күндөн тартып алты айга чейинки мөөнөттө резидент-банктарда чет өлкөлүк валютадагы корреспонденттик эсептерди ачуу мүмкүнчүлүгүн берүү;
• алдын ала чыгарылган карталардын колдонуу мөөнөтүн узартуу менен бирге аларды чыгарууга жана берүүгө карата алдамчылыкка жана мыйзамсыз пайдаланууга жол бербөөгө багытталган талаптарды белгилөө;
• банк менен байланышкан жана аффилирленген жактарга кредит берүүнү жактырууга карата талаптарды өз ара шайкеш келтирүү;
• аманатчыларга төлөнүүчү компенсациянын өлчөмү көбөйгөнүн эске алуу менен банктардын жоюучусунун депозиттер боюнча отчетунун формасын жаңылоо;
• ички аудит, тобокелдиктерди башкаруу жана комплаенс-көзөмөл  кызматтарынын кызматкерлерин дайындоо боюнча ыйгарым укуктарды тактоо, ошол эле учурда бул кызматтардын көз карандысыздыгын жана директорлор кеңешинин көзөмөлүн сактоо;
• биринчи деңгээлдеги кошумча капиталдын курамын, эл аралык финансылык уюмдардын карыздык баалуу кагаздары боюнча кредиттик тобокелдикти баалоо ыкмаларын жана тобокелдиктердин топтолуу индекстерин эсептөө формулаларын тактоо;

«Токтом долбоору экономикага, социалдык чөйрөгө жана экологияга терс таасирин тийгизбейт. Финансылык кызматтардын жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу, санариптик финансылык кызматтарды жана баалуу кагаздар рыногун өнүктүрүү, финансылык рыноктогу атаандаштыкты күчөтүү жана коммерциялык банктардын ишинин натыйжалуулугун жогорулатуу түрүндө оң натыйжа күтүлүүдө», - деп айтылат документте.

Белгиленгендей, токтом долбоорун кабыл алуу социалдык, экономикалык, укуктук, укук коргоо, гендердик, экологиялык терс натыйжаларга жана коррупциялык кесепеттерге алып келбейт. 

Токтом долбоору менен кененирээк бул шилтемени басып таанышууга болот.