Кыргызстанда бюджеттик насыяны берүү тартиби өзгөрүүдө: каражатты кимдер ала алат?

Тиешелүү токтомго министрлер кабинетинин төрагасы Адылбек Касымалиев кол койду.

Белгиленгендей, аталган жобо туруктуу экономикалык өсүштү камсыз кылуу, экономика тармактарын колдоо жана өнүктүрүү, жашоону камсыз кылуучу инфраструктураны жана коммуналдык системаларды жакшыртуу, ошондой эле улуттук, энергетикалык, экономикалык жана азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу үчүн бюджеттик кредит берүү түрүндө мамлекеттик колдоо көрсөтүү зарылчылыгына байланыштуу иштелип чыккан.

Жаңы жободо эмнелер каралган

Жобо республикалык бюджеттен жана башка булактардан бөлүнүүчү бюджеттик насыяларды берүүнүн, башкаруунун, мониторинг жүргүзүүнүн жана кайтаруунун, ошондой эле лизингдик операцияларды жүргүзүүнүн бирдиктүү тартибин белгилейт.

Бюджеттик насыялоонун максаты — экономикалык өсүштү колдоо, инфраструктураны жана коммуналдык тутумдарды өнүктүрүү, ошондой эле улуттук, экономикалык, энергетикалык жана азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылуу.

Бюджеттик насыяларды берүү жөнүндө чечимди министрлер кабинети кабыл алат. Кредиттер акчалай формада да, товардык-материалдык ресурстар түрүндө да бөлүнүшү мүмкүн.

Насыялоонун негизги шарттарына:  каражаттарды максаттуу пайдалануу, кайтарымдуулук, мөөнөттүүлүк, төлөмдүүлүк, камсыздоо, ошондой эле карыз алуучунун салыктык жана кредиттик карызы жок болгон учурдагы тастыкталган төлөө жөндөмдүүлүгү кирет.

Пайыздык чендердин өлчөмү долбоордун түрүнө жараша болот:

• социалдык маанилүү жана инфраструктуралык долбоорлор — жылдык 1 пайыздан 3 пайызга чейин;
• мамлекеттик компаниялардын инфраструктуралык долбоорлору — 4–5 пайыз;
• коммерциялык долбоорлор — 6 пайыздан жогору;
• чет элдик каражаттардын эсебинен ишке ашырылуучу долбоорлор — эл аралык келишимдердин шарттары боюнча.

Бюджеттик кредиттердин мөөнөттөрү төмөнкүдөй белгиленген:

• кыска мөөнөттүү — 1 жылга чейин;
• орто мөөнөттүү — 3 жылга чейин;
• узак мөөнөттүү — 3 жылдан жогору.

Каражаттардын максаттуу пайдаланылышын көзөмөлдөө бюджеттик кредиттин өзүнчө эсебин ачуу жана онлайн-отчеттуулукту колдонуу менен банктык коштоо механизми аркылуу ишке ашырылышы мүмкүн. 

Бюджеттик кредиттерди башкаруу агенттерге жана кредиттик агенттерге жүктөлөт, алардын чыгымдары пайыздык түшүүлөрдүн бир бөлүгү менен жабылат.

Жободо стартап-долбоорлор үчүн атайын шарттар каралган: 

• арыз берүүчүнүн өздүк салымы 30 пайыздан кем болбошу керек (тобокелдиктерди бюджет көтөрөт); 
• Депозиттерди коргоо фондунда каражат жетишсиз болгон учурда - Депозиттерди коргоо агенттиги үчүн өзгөчө тартип белгиленген.

Бюджеттик насыялардын абалына, карыз алуучулардын каржылык абалына жана милдеттенмелердин камсыздалышына жыл сайын мониторинг жүргүзүү киргизилет. 

Милдеттенмелерди аткаруу мөөнөтүн кечиктиргендиги үчүн санкциялар — пайыздык чендин эки эселенген өлчөмүнө чейинки туум каралган. Форс-мажордук жагдайлар келип чыкканда санкцияларды эсептөөнү токтотуу мүмкүн.

Бюджеттик насыялардын мөөнөттөрүн, пайыздык чендерин жана төлөм графиктерин өзгөртүү Жогорку Кеңештин макулдугу менен министрлер кабинетинин чечими боюнча жүргүзүлөт. 

Карызды өндүрүүнүн, анын ичинде мөөнөтүнөн мурда өндүрүү, соттук жана соттон тышкары процедуралар, банкроттук, ошондой эле карызды мүлк менен жабуу тартиби аныкталган.

Үмүтсүз карыздар мыйзамда белгиленген учурларда (карыз алуучу жоюлганда же банкрот болгондо, анын өлүмү жана башка негиздер) — өзгөчө министрлер кабинетинин жана Жогорку Кеңештин чечими менен гана кечилиши мүмкүн.

Мындан тышкары, ачык-айкындуулукка болгон талаптар күчөтүлдү: бюджеттик кредиттөө долбоорлору жөнүндө маалыматтар расмий сайттарга жайгаштырылууга жана жалпыга маалымдоо каражаттарында чагылдырылууга тийиш.