Ислам принциптери боюнча каржылоонун жаңы эрежелери бекитилди

Кыргыз Республикасынын Улуттук банк Башкармасы тарабынан 2026-жылдын 23-апрелинде «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын айрым ченемдик укуктук актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу» токтому кабыл алынды. Бул тууралуу финансылык жөнгө салуучу органдан билдиришти. 

Документ Улуттук банктын ЧУА КРнын төмөнкү мыйзамдарына ылайык келтирүү максатында иштелип чыккан:  

• 2025-жылдын 28-октябрындагы №237 «Керектөөчү кредит жөнүндө»;  
• 2025-жылдын 28-октябрындагы №238 «Банктык укуктук мамилелердин маселелери боюнча Кыргыз Республикасынын айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө».

Ислам банк иши жана каржылоо принциптерине ылайык операцияларды жүзөгө ашыруучу коммерциялык банктар 2026-жылдын 1-августуна чейин өз ички ченемдик документтерин ушул токтомдун талаптарына, атап айтканда, карыздык жүктүн көрсөткүчүн эсептөө тартибине тиешелүү бөлүгүнө ылайык келтириши керек. 

Документ менен КРнын Улуттук банкынын бир катар ЧУА ислам каржылоо принциптерине ылайык операцияларды жүзөгө ашыруучу банктардын, микрофинансылык уюмдардын жана кредиттик союздардын ишин жөнгө салуу бөлүгүндө өзгөртүүлөр киргизилет.

Негизги өзгөртүүлөр

Эффективдүү пайыздык чен

Эми ислам банктары төлөө графиги бар бардык транзакциялар боюнча жылдык эффективдүү пайыздык ченди ачып берүүгө милдеттүү.

Номиналдык чен

Келишимдер (мурабаха, ижара жана башкалар) эми үстөк акыны акчалай түрдө гана эмес, номиналдык жылдык пайыздар менен да көрсөтүүнү талап кылат. Бул кардарларга ислам банкингинин кызматтарын салттуу насыялар менен салыштырууну жеңилдетет.

Керектөөчү каржылоонун жаңы эрежелери

Банктар насыя берүүдөн мурда кардардын карыздык жүгүн эсептеп чыгышы керек. Эгерде кардардын жалпы карызы анын кирешесинин 60% ашса, банк аларга тобокелдиктер жөнүндө жазуу жүзүндө билдирүүгө милдеттүү. Бул учурда төлөм кардардын жазуу жүзүндөгү макулдугу менен гана мүмкүн болот.

Ашыкча төлөм чеги 

Керектөөчүлүк каржылоо боюнча бардык кошумча төлөмдөрдүн (айып пулдар жана комиссиялар) жалпы суммасы берилген каражаттардын суммасынын 60% ашпоого тийиш.

Маалымат баракчасы

Келишим түзүүдөн мурда банк кардарга бардык шарттары менен таанышуу үчүн стандартташтырылган маалымат баракчасын акысыз берүүгө милдеттүү.

Кардардын укуктары 

Кардар карызын мөөнөтүнөн мурда каалаган убакта айып пулсуз жана комиссиясыз жабууга укуктуу. Банк бул учурда кардардын пайдасына үстөк акыны кайра эсептөөгө милдеттүү.

Валюталык чектөөлөр 

Банк кардарларга керектөө максаттары үчүн чет элдик валютада каржылоо бере албайт, эмгек акы долбоорлорунун алкагындагы төлөм карталары боюнча овердрафттарды жана депозиттин күрөөсү астында чет элдик валютадагы төлөм карталарына каржылоо лимиттерин кошпогондо.

Төлөө кезектүүлүгү 

Эгерде кардардын бир нече карызы бар болсо, алар кайсынысын биринчи төлөш керек экенин тандап алууга укуктуу.

Шариат кеңештери

Шариат кеңештеринин иштөө эрежелери өзгөртүлдү. Эми алар ар бир ФКУда эле эмес, каржылык уюмдардын ассоциацияларында (бирикмелеринде) да түзүлүшү мүмкүн, бул кичинекей компаниялар үчүн ислам терезелерин киргизүүнү жеңилдетет.

ФКУ ассоциациялары тарабынан түзүлгөн Шариат кеңешинин иши, ФКУ ассоциацияларынын мүчөлөрү тарабынан бекитилген Шариат кеңеши жөнүндө жобо аркылуу жөнгө салынат.

Токтомдук электрондук варианты менен бул шилтемени басып таанышууга болот. 

Эске салсак, 2026-жылдын март айында Улуттук банк «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын айрым ченемдик укуктук актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө» токтом долбоорун коомдук талкууга сунуштаган. Документте ислам каржылоо принциптери боюнча керектөө кредиттерин берүү эрежелерин өзгөрткөн масштабдуу түзөтүүлөр сунушталган.