Кыргызстандын тышкы жана ички карызы дээрлик теңелди

Финансы министрлиги маалыматына ылайык, мамлекеттик карыздын 50,9%ы тышкы милдеттенмелерге - 461,31 млрд сомго, ал эми 49,1%ы ички карызга - 445,67 млрд сомго туура келет.

Тышкы карыздын негизги бөлүгүн эл аралык уюмдардын жана башка мамлекеттердин жеңилдетилген насыялары түзөт. Көп тараптуу каржылоонун көлөмү - 240,65 млрд сомду, эки тараптуу зайымдар - 153,32 млрд сомду түзөт. Жалпысынан бул тышкы милдеттенмелердин 85,4%ын түзөт.

Өлкөнүн эң ири эки тараптуу кредитору болуп Кытайдын Экспорттук-импорттук банкы эсептелет. Анын алдындагы карыз 119,6 млрд сомду түзөт. Бул тышкы карыздын - 25,9%ына барабар.

Эл аралык уюмдардын ичинен Кыргызстан төмөнкүлөргө эң көп карыз:

• Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясына (Дүйнөлүк банктын тобу) - 87 млрд сом;
• Азия өнүктүрүү банкына - 82,85 млрд сом;
• Евразия өнүктүрүү банкына, Евразия турукташтыруу жана өнүктүрүү фондуна - 21,24 млрд сом;
• Ислам өнүктүрүү банкына - 18,28 млрд сом;
• Эл аралык валюта фондуна - 11,12 млрд сом;
• Япониянын эл аралык кызматташтык агенттигине - 11,1 млрд сом.

Кытайга, Дүйнөлүк банкка жана Азия өнүктүрүү банкына өлкөнүн тышкы карызынын болжол менен 289,5 млрд сому же 62,8%ы туура келет.

Ошондой эле кредиторлордун катарында Сауд өнүктүрүү фонду, Германиянын KfW банкы, Түркия өкмөтү, Кувейттин Араб экономикалык өнүктүрүү фонду, Кореянын Экспорттук-импорттук банкы жана башка каржы уюмдары бар.

Тышкы милдеттенмелердин өзүнчө бөлүгүн 700 млн долларлык еврооблигациялар түзөт. Сомго которгондо бул 61,21 млрд сомду түзөт. Алар тышкы карыздын 13,3%ын түзөт. Мындан тышкары, Кыргызстандын Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкына болгон карызы 5,91 млрд сомду түзөт.

Эки тараптуу жеңилдетилбеген милдеттенмелер болжол менен 209 млн сомду түзөт.

Ички мамлекеттик карыз 445,67 млрд сомго жетти. Бул сумманын дээрлик бардыгы мамлекеттик баалуу кагаздардын эсебинен түзүлгөн.

Тактап айтканда, 443,39 млрд сом мамлекеттик казына облигацияларына (МКО) туура келет. Бул ички карыздын 99,5%ын түзөт. Алардын жүгүртүү мөөнөтү 2 жылдан 10 жылга чейин, ошондой эле 15 жана 20 жылды түзөт.

Дагы 2,25 млрд сом мамлекеттик казына векселдерине туура келет.

Мындан тышкары, мамлекеттик карыздын эсебине мурдагы «Элбанк» аманатчыларынын алдындагы 34,34 млн сомдук милдеттенмелер да кирет. Кеп 1992-жылдын 1-январына чейин жайгаштырылган жарандардын аманаттары жөнүндө болуп жатат. СССР тарагандан кийин мамлекет бул аманаттар боюнча милдеттенмелерди өзүнө алган жана учурда алар которулма вексель түрүндө эсепке алынат.

Эске салсак, 2026-жылдын 31-майына карата Кыргызстандын мамлекеттик карызы 870,3 млрд сомду же 9,95 млрд долларды түзгөн.

Буга чейин Садыр Жапаров өлкөнүн мамлекеттик карызы ИДПнын 50%ынан ашпоого тийиш экенин билдирген.