«Каражат – бул курал»: Розанна Саркеева банкингдин баалуулуктары, санариптештирүү жана банктарга болгон ишеним тууралуу

Розанна Саркеева – эл аралык аренада инвестиция жана туруктуу каржылоо жаатындагы эксперт, 25 жылдан ашык кесиптик тажрыйбасы бар. Эмгек жолунун олуттуу бөлүгүн Нидерланддагы Triodos Investment Management компаниясында өткөрүп, Чыгыш Европа, Кавказ жана Борбор Азия өлкөлөрүндөгү каржы институттары менен жеке капитал боюнча институционалдык инвестор катары иштеген. Кыргызстанда Розанна Саркеева 10 жылдан ашык убакыт «Компаньон Банкынын» директорлор кеңешинин курамында болуп, анын стратегиялык өнүгүүсүнө активдүү катышкан.

Бүгүнкү күндө директорлор кеңешиндеги иши менен катар, ал Global Alliance for Banking on Values (GABV) уюмунун Senior Advisor кызматын ээлейт. Дал ушул Розанна Саркеева менен Banks.kg маек курду.

Маек учурунда Розанна Саркеева баалуулуктарга негизделген банкинг тууралуу, эмне үчүн киреше банк үчүн жалгыз максат болбошу керектиги, Кыргызстандын банктары эл аралык альянска катышуу үчүн кандай мүмкүнчүлүктөргө ээ экени жөнүндө айтып берди. Ошондой эле ал акыркы жылдары өлкөнүн банк сектору кандай өзгөргөнүнө баа берип, инвесторлор жана кардарлар банкка же каржы уюмуна акча салуудан мурун анын артында кимдер турганын билүүсү эмне үчүн маанилүү экенин түшүндүрдү.

- Global Alliance for Banking on Values деген эмне, жөнөкөй тил менен түшүндүрүп берсеңиз.

GABV - бул ар кайсы өлкөлөрдүн банктарын бириктирген эл аралык кыймыл. Бул жерде эң негизгиси – аталган банктар финансыларды коомдук жана экологиялык оң өзгөрүүлөр үчүн инструмент катары пайдаланууга умтулушат. Ооба, ар бир банк үчүн киреше маанилүү, бирок ошол эле учурда банктар өз ишмердигинин жана кирешесинин бир бөлүгүн социалдык жана экологиялык көйгөйлөрдү чечүүгө багыттоого болорун жана багыттоо керектигин түшүнүшү зарыл. Бул узак мөөнөттүү туруктуу бизнести камсыз кылууга жана өнүккөн, экологиялык жактан таза коомдо өздөрүнүн жана балдарынын келечегин камсыз кылууга шарт түзөт.

Биз мунун ар кандай формада ишке ашырылышы мүмкүн экенин көрүп жатабыз. Мисалы, банк жашыл продуктуларды иштеп чыгышы, кардарларга финансылык эмес кызматтарды көрсөтүшү, финансылык инклюзиянын үстүндө иштеши же кызматкерлерди өнүктүрүүгө көбүрөөк көңүл бурушу мүмкүн. Бул жерде эң негизгиси – аталган аракеттердин баары өзүнчө кайрымдуулук иш-чарасы болбостон, банктын бизнес-стратегиясынын жана миссиясынын бир бөлүгү болушу керек.

- Бул кыймыл жалпысынан кантип пайда болгон?

- Альянс 2007-2008-жылдардагы финансылык кризистен кийин бир нече банк тарабынан түзүлгөн. Ошол мезгилде биринчи кезекте кирешеге багытталган уюм катары кабыл алынган ири салттуу банктарга карата адамдардын ишеними кыйла төмөндөгөн.

Адамдар банк өзү иш алып барган коомго жакыныраак болушун каалашкан. Алар өз акчалары кайда багытталып жатканын, банк эмнеге инвестиция салып жатканын жана кандай көйгөйлөрдү чечүүгө жардам берип жатканын көргүсү келген. Бүгүнкү күндө альянска дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүнөн 70тен ашык банк кирет.

- Альянска катышуунун аркасында банктар кандай пайда алышат?

- Негизги баалуулуктардын бири - тажрыйба алмашуу. Мүчө банктар бири-бири менен түздөн-түз атаандашпайт, анткени алар ар кайсы өлкөлөрдө жана аймактарда иштешет. Ошондуктан алар Альянстын башка мүчөлөрү менен тажрыйбасын кыйла ачык бөлүшө алышат.

Бизде жыл сайын жалпы жыйындар, аймактык жолугушуулар, банктардын жетекчилери, директорлор кеңештери, HR-адистери жана маркетологдор үчүн аянтчалар түзүлөт. Ошондой эле атайын Learning Journey – банктар бири-бирине белгилүү бир чечимдерди практикада кантип ишке ашырып жатканын көрсөтүүчү сапарлар да уюштурулат. Мисалы, жакында эле «Компаньон Банкы» өнөктөштөрү менен санариптик трансформация жана айыл жерлериндеги кардарлар менен иштөө тажрыйбасын бөлүштү.

- Кыргызстандан кайсы банк Альянска мүчө боло алат?

- Банк баалуулуктарга негизделген банкингдин принциптерин карманууга даяр болушу керек. Башкача айтканда, ал социалдык жана экологиялык маселелерди өзүнүн бизнес-стратегиясынын бир бөлүгүнө айлантууга даяр болушу зарыл.

- Кайсы талаптар принципиалдуу мааниге ээ?

- Биринчиден, банк финансылык жактан туруктуу болушу керек. Экинчиден, жетекчиликтин жана акционерлердин кызыгуусу болушу зарыл. Ошол эле учурда банктан арыз берген учурда эле туруктуу банкингдин бардык принциптерине толугу менен жооп бериши талап кылынбайт. Өткөөл мезгили болушу мүмкүн. Бул жерде эң негизгиси – жетекчилик менен акционерлердин мотивациясы жана милдеттенмеси.

- Кыргызстандын банкы мүчөлүккө кирүү процессин кантип баштай алат?

GABV уюмуна түздөн-түз же аймактык кеңешчи катары мага кайрылса болот. Мен Альянска мүчө болуу үчүн эмне кылуу керектиги боюнча кеңеш бере алам.

- Башка өлкөлөрдүн банктарынын кайсы кызыктуу тажрыйбаларын бизде колдонсо болот?

- Андай учурлар абдан көп. Мисалы, айрым өлкөлөрдө банктар аялдарга экономикалык жактан активдүү иш менен алектенүүгө мүмкүнчүлүк түзүүгө жардам беришет. Индияда жана Шри-Ланкада айыл жерлеринде жашаган аялдарга балдары мектепте окуп жаткан учурда иштөөгө мүмкүнчүлүк берген программалар бар. Бул колл-борбордо иштөө же ар кандай кол эмгек менен жасалган буюмдарды өндүрүү болушу мүмкүн.

Экологиялык мисалдар да бар. Австралиядагы банктардын бири жаратылыш аймагын калыбына келтирүүнү каржылайт. Банк айыл чарба ишмердигинин натыйжасында жараксыз абалга келген жерди алып, жаратылыштагы тең салмактуулукту калыбына келтирүү менен алектенет.

- Сиздин оюңузча, кыргызстандыктар мине үчүн жоопкерчиликтүү жана баалуулуктарга негизделген банкинг тууралуу билиши керек?

- Бул финансылык билим берүү жагынан абдан маанилүү. Бүгүнкү күндө адамдар банктар жөнүндө биринчи кезекте насыя же депозит боюнча пайыздык чен аркылуу ойлонууга көнүп калышкан. Бирок банк – бул насыя алууга же акча жайгаштырууга боло турган жер гана эмес.

Финансы – бул болгону курал. Банкирлер акча агымдарын коомдун реалдуу көйгөйлөрүн чечүүгө мүмкүн болгон жактарга багыттай алышат.

Эгер кардарлар бул тууралуу көбүрөөк билишсе, банктарга суроолорду бере башташат: алардын акчасы кайда багытталууда, банк эмнени каржылайт, анын социалдык жана экологиялык максаттары барбы? Мисалы, Европада жаш муундун өкүлдөрү банкты коомго жана айлана-чөйрөгө кандай таасир тийгизерин эске алуу менен тандаган учурлар көп кездешет.

- Сиз көп жылдан бери аймактын финансылык сектору менен иштеп келесиз. Сиздин көз карашыңыз боюнча, акыркы беш-он жылда Кыргызстандын банк тармагы кандай өзгөрдү?

- Мен бул өзгөрүүлөрдү гана байкабастан, аларга кесипкөйлүк деңгээлде катышып да келем. Жалпысынан алганда, акыркы беш жылда Борбор Азиянын банктары санариптештирүүнүн зарылдыгын кыйла жакшы түшүнүп, бул багытта жигердүү иш алып барып жатканын көрүп жатам. Ошол эле учурда экологиялык жана социалдык күн тартибине болгон мамиле да өзгөрүүдө. Буга чейин бул көп учурда кайрымдуулук же формалдуу отчеттуулук катары кабыл алынса, азыр социалдык жана экологиялык туруктуулук бизнестин узак мөөнөттүү туруктуулугу менен түздөн-түз байланыштуу экенин түшүнүү күчөп жатканын байкап жатам.

- Маегиңиз үчүн ыраазычылык билдиребиз.