Улуттук банк «ислам терезелеринин» иштөө эрежелерин жаңыртып, мурабаха келишимдерин жөнөкөйлөтөт

2026-жылдын биринчи жарым жылдыгынын жыйынтыгы боюнча, Кыргызстанда ислам принциптерине ылайык каржылоо операцияларын 1  ислам банкы, «ислам терезеси» бар 5 банк, 7 исламдык банк эмес финансы-кредиттик уюм жана «ислам терезеси» бар 6 банк эмес финансы-кредиттик уюм сунуштайт.

Биринчи жарым жылдыктын аягында ислам принциптерине ылайык банктардын каржылоосунун көлөмү 24,3 млрд сомду же өлкөнүн кредиттик портфелинин болжол менен 6,1%ын түзгөн. Банктардын ичиндеги «ислам терезелеринин» көлөмү да өсүүдө жана банктын кредиттик портфелинин 10%ына жакын деңгээлге жетиши мүмкүн.

Банк тутумунда «ислам терезелеринин» көбөйүп жатканын эске алганда, алардын ишин жөнгө салууну күчөтүү маселеси актуалдуу болуп саналат.

Улуттук банк «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын айрым ченемдик укуктук актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө» токтом долбоорун коомдук талкууга сунуштады. 

Документ төмөнкү максатта иштелип чыккан: 

• банктардын «ислам терезелеринин» ишине карата талаптарды өркүндөтүү;
• Улуттук банктын ислам каржылоо принциптери боюнча ченемдик укуктук актыларын мурабаха бүтүмү боюнча «Кыргыз Республикасынын Граждандык кодексине өзгөртүүлөрдү киргизүүжөнүндө» Кыргыз Республикасынын 2026-жылдын 8-июнундагы №85 Мыйзамына ылайык келтирүү.

Токтомдун долбоору «ислам терезелеринин» ишин кененирээк жөнгө салуу максатында, Ислам финансылык кызмат көрсөтүүлөр кеңешинин «Ислам финансы мекемелерине (ислам камсыздандыруу (такафул) мекемелеринен жана ислам жамааттык инвестициялоо схемаларынан тышкары) карата көзөмөл процессинин негизги элементтери боюнча жаңыртылган колдонмо» стандартына ылайык иштелип чыккан. 

Токтомдун долбоору Бириккен Араб Эмираттарынын жана Пакистандын ислам банкингин ишке ашыруу боюнча тажрыйбасын эске алуу менен иштелип чыккан. 

Токтом долбоорунда банктын шариат стандарттарына ылайык «ислам терезесинин» иштешин камсыз кылуу үчүн банктын ички контролдук системасына карата талаптарды күчөтүү каралат, алар төмөнкүлөрдү камтыйт:

• Шариат кеңешинин жана банктын өзүнүн «ислам терезеси» тарабынан шариат стандарттарынын сакталышы маселелери боюнча чечимдерди кабыл алууда көз карандысыздыгын камсыз кылуу; 
• банктын «ислам терезесин» каржылоо, кредиттерди берүү жана ислам принциптери боюнча каржылоо процесстерин банктын бир филиалынын ичинде же банктын бир кызматкери тарабынан жөнгө салуу; 
• продукттарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү бекитүүмеханизмин, ошондой эле «ислам терезесинин» ишине карата өз ара аракеттенүү тартибин жана чечимдерди кабыл алуу тартибин; 
• банктын «ислам терезеси» тарабынан көрсөтүлүүчү операциялардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн баасын аныктоонун айкындуулугун жана экономикалык жактан негизделгендигин; 
• «ислам терезесинин» квалификациялуу персонал менен камсыз кылуу жана иши ислам принциптери боюнча каржылоо операцияларын жүзөгө ашырууга байланышкан кызматкерлерди окутуу;
• «ислам терезесинин» каражаттарын жана операцияларын банктын негизги ишинен өзүнчөэсепке алууну жүзөгө кылууга мүмкүндүк берүүчүавтоматташтырылган банктык системанын жетиштүүлүгүн;
• «ислам терезесинин» продуктулары жана кызмат көрсөтүүлөрү жөнүндө маалыматты жарнамалоо, жарыялоо жана таратуу тартибин жактырууну. 

«Документте мыйзамга ылайык келтирүүмаксатында кардарга товарды сатууда мурабаха келишиминин предметине банктын менчик укугунун болушу талабын алып салуу каралган. Ошондой эле Мыйзамга ылайык, финансы-кредит уюму товарды өз атынан, бирок ФКУнун эсебинен сатып алуу үчүн кардарды ФКУнун агенти кылып дайындоого укуктуу, бул норма токтом долбоорунда эске алынды. Мында токтом долбоорунда товарларды өткөрүп берүү механизмин жөнгө салуу максатында ФКУнун агентинен товарды кабыл алуу-өткөрүп берүүнүн толук жол-жобосун иштеп чыгуу талабы каралган. Мурабаха келишиминин предмети ыйгарым укуктуу мамлекеттик органдарда каттоодон өтүүгө тийиш болгон активдер болуп саналган учурларда, ФКУнун келишимдин предметин өз атынан каттоо үчүн кардарды агент кылып дайындоо укугу каралган», - деп жазылат токтом долбоорунун түшүндүрмө берүүчү бөлүгүндө.  

Ошондой эле токтом долбоорунда агентке нак акча каражаттарын берүү менен агент аркылуу жеке жактарга мурабаха келишими боюнча айыл чарба продукциясын сатып алуу мүмкүнчүлүгү каралган. 

Мындан тышкары, ислам банктык келишимдеринин өзгөчөлүктөрүнө жараша кардардын каржылоодон акысыз баш тартуу мүмкүнчүлүгүнө тиешелүү ченемдер кайра каралды. 

«ЭкоИсламикБанк» ЖАКтын улуттук жана чет өлкө валюталарында ислам каржылоо принциптери боюнча операцияларды жүргүзүү укугуна лицензия алышына байланыштуу, ушул токтом долбоорунун алкагында: 

• Улуттук банк Башкармасынын 2007-жылдын 30-майындагы №28/3 «Кыргыз Республикасынын коммерциялык банктарында жана башка финансы-кредит уюмдарында бухгалтердик эсептин эсептер планын бекитүү жөнүндө» токтомуна колдонулуп жаткан терминология бөлүгүндө өзгөртүүлөр киргизилет; 
• Улуттук банк Башкармасынын 2010-жылдын 16-июнундагы № 49/3 «ЭкоБанк» ААК капиталынын адекваттуулук стандарттарын сактоо талаптары жөнүндө» токтому күчүн жоготкон катары таанылат. 

Башка техникалык мүнөздөгү түзөтүүлөр киргизилет. 

Белгиленгендей, токтом долбоорун кабыл алуу социалдык, экономикалык, укуктук, укук коргоо, гендердик, экологиялык терс натыйжаларга жана коррупциялык кесепеттерге алып келбейт. 

Документ менен кененирээк бул шилтемеден тааныша аласыз.