Кыргызстанда онлайн-лотереялар көзөмөлдө: Финкөзөмөл эмнени текшерет жана катышуучулар эмнелерди билиши керек

Онлайн-лотереялар Кыргызстандын рыногунда салттуу форматтын санариптештирүү шартында пайда болгон. Эгер мурда лотереяга катышуу үчүн адам сатуу түйүнүнөн кагаз билет сатып алышы керек болсо, электрондук формат сайт же мобилдик түзмөк аркылуу лотереяга катышууга мүмкүндүк берет.

Кыргызстанда электрондук лотерея мыйзамдарда лотереялардын түрлөрүнүн бири катары каралган. Башкача айтканда, кеп принципиалдуу жаңы ишмердүүлүк жөнүндө эмес, санариптик технологияларды колдонуу менен лотерея өткөрүүнүн башка форматы жөнүндө болууда.

Онлайн-лотереялар барган сайын жеткиликтүү болуп жаткандыгына байланыштуу Banks.kg басылмасы Мамлекеттик финкөзөмөлдүн банктык эмес финансылык уюмдарды жөнгө салуу бөлүмүнүн өкүлү Тажы уулу Азат менен Кыргызстандагы онлайн-лотереяларды жөнгө салуу, утуштарды ойнотууну көзөмөлдөө, катышуучуларды текшерүү жана утуштарды алуу эрежелери тууралуу маектешти.

- Бүгүнкү күндө жаран адамдар  Кыргызстандагы мыйзамдуу онлайн-лотереяны мыйзамсыз лотереядан кантип айырмалай алышат?

- Бүгүнкү күндө Кыргыз Республикасынын жарандары мыйзамдуу лотереяны мыйзамсыз лотереядан оңой эле айырмалай алышат. Финкөзөмөлдүн сайтында лотерея өткөрүүгө уруксаты бар уюмдардын реестри жайгаштырылган. Лотереялар адистик жана стимулдаштыруучу болуп бөлүнөрүн эске алуу керек. Ар бир түрү боюнча өзүнчө реестр жүргүзүлөт. Ал жерден компаниянын лотерея өткөрүүгө укугу бар-жогун текшерүүгө болот. Катышуудан мурун уюштуруучунун тиешелүү реестрге киргизилгенине ынануу зарыл.

Кыргызстанда лотерея ишмердүүлүгү 2017-жылдын 10-майындагы №78 «Лотереялар жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамы менен жөнгө салынат.

- Кыргызстандын мыйзамдары боюнча лотереялардын кандай түрлөрүн өткөрүүгө уруксат берилген?

- Жогоруда белгилеп өткөндөй, мыйзамдын 4-беренесинде Кыргыз Республикасынын аймагында өткөрүлүүчү лотереялардын типтери жана түрлөрү көрсөтүлгөн. Утуштарды ойнотуу тиби боюнча - тез арадагы жана тираждык; өткөрүү формасы боюнча - кагаз түрүндөгү жана электрондук; ал эми максаттарына жараша - мамлекеттик, адистик жана стимулдаштыруучу лотереялар болуп бөлүнөт.

- Бүгүнкү күндө Кыргызстанда кайсы лотереялар расмий түрдө иштеп жатат? Жарандар пайдалана ала турган жеткиликтүү тизме барбы? 

- Кыргыз Республикасында тираждык, электрондук жана тез арадагы лотереяларды өткөрүүгө уруксаты бар мамлекеттик лотереялык компания расмий түрдө иш алып барат.

Мындан тышкары, бүгүнкү күнгө карата 80ден ашык стимулдаштыруучу лотерея тиешелүү уруксат алган.

Кыргыз Республикасында мамлекеттик лотереялардын расмий оператору «Кыргыз Лото» бренди менен иштеген «Мамлекеттик лотереялык компания» мамлекеттик ишканасы. Лотереяга катышуудан мурун анын расмий оператор тарабынан өткөрүлүп жатканын текшерүү сунушталат. Ошондой эле Instagram социалдык тармагындагы «kyrgyzloto.kg» баракчасынын «Актуалдуу» бөлүмүнөн Кыргызстанда расмий түрдө өткөрүлүп жаткан лотереялардын тизмеси менен таанышууга болот.

- Мамлекет утуштар белгиленген эрежелерге ылайык өткөрүлүп жатканын кантип текшерет?

- Финкөзөмөл белгиленген жол-жоболордун сакталышын текшерет. Мисалы, утуш ойнотулганга чейин катышуучуларды иргөө актысы түзүлөт. Анын жүрүшүндө бардык катышуучулар лотереяга мыйзамдуу түрдө жана мыйзам талаптарына ылайык катышып жатканы текшерилет. Ошондой эле байге фонду да текшерилет. Ал утуш ойнотула электе алдын ала түзүлүшү керек.

Катышуучуларды иргөө актысын түзүү үчүн өзүнчө комиссия, ал эми утушту ойнотуу үчүн башка комиссия түзүлөт. Бул жол-жоболордун бардыгы мыйзамдарга ылайык жүргүзүлөт.

- Катышуучуларды эң көп кызыктырган суроолордун бири: жеңүүчү чындап эле кокусунан тандалабы? Жөнгө салуучу орган муну кантип тастыктай алат?

- Жөнгө салуучу органда жеңүүчүнүн кокусунан тандалышын кепилдөөгө мүмкүндүк берген жол-жоболор бар.

Мыйзамдарда «аффилирленген жактар» деген түшүнүк да бар. Бул айрым категориядагы адамдар лотереяга катыша албайт дегенди билдирет. Аларга уюштуруучунун кызматкерлери, туугандары жана жакын туугандары, жеткирүүчүлөр, негиздөөчүлөр жана уюштуруучулар кирет.

Катышуучуларды иргөө актысын түзүү учурунда бул жагдайлар текшерилет. Ошентип, ыйгарым укуктуу орган белгиленген талаптардын сакталышын көзөмөлдөйт.

- Онлайн-лотереяга катышууда колдонуучу эмне үчүн өздүгүн тастыктоо жол-жобосунан өтүшү керек? Бул процедура кандай милдеттерди аткарат жана катышуучунун өзүн кантип коргойт?

- Бул Кыргызстандын мыйзамдарынын талабы. Кеп онлайн-лотереялар жөнүндө болуп жаткандыктан, катышуучунун ким экенин жана анын 18 жашка толгонун тастыктоо үчүн өздүгүн текшерүү зарыл. Бул жашы жете электердин лотереяга катышуусуна жол бербөөгө мүмкүндүк берет.

Бул маалыматтар утуш болгон учурда да колдонулат. Тактап айтканда, уюштуруучу жеңүүчү тууралуу маалыматты социалдык тармактарда же өзүнүн маалыматтык ресурстарында жарыялай алышы үчүн керек.

- Чыныгы жеңүүчү жарыяланган утушун алуу үчүн уюштуруучуга акча которушу керекпи?

- Утушту алуу үчүн уюштуруучуга эч качан акча которууга болбойт. Эгер жеңүүчүдөн утушту берерден мурун акча которуу талап кылынса, бул алдамчылык аракеттеринин белгиси болушу мүмкүн.

Бирок КРнын мыйзамдарына ылайык, 5 000 сомдон ашкан утуштун суммасынан 10% өлчөмүндө салык алынарын эске алуу керек.

- Эгер жеңүүчү белгиленген мөөнөттө утушун алуу үчүн кайрылбаса, анда утуш эмне болот?

- Утуш ойнотулгандан кийин Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, жеңүүчүгө утушун алуу үчүн кайрылууга 90 күн берилет. Эгер үч айдын ичинде жеңүүчү утушун алуу үчүн кайрылбаса, байге уюштуруучунун менчигине өтөт.

- Маегиңиз үчүн ыраазычылык билдиребиз!