Кыргызстанда МФУ жана алмашуу бюролору үчүн жаңы «бенефициардык ээси» түшүнүгү кирүүдө

Бенефициарды ачыктоо: МФУ жана алмашуу жайлары үчүн жаңы эреже 

КРнын Улуттук банкы УБ башкармасынын «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын айрым ченемдик укуктук актыларына «Алмашуу бюролорун жана микрофинансылык уюмдарды лицензиялоо маселелери боюнча өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу» токтом долбоорун коомдук талкууга сунуштады. 

«КРнын мыйзамына ылайык, «Кылмыштуу ишти каржылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга (адалдоого) каршы аракеттенүү жөнүндө», КРнын текшерүүчү органдары өлкөнүн мыйзамдарына ылайык, Кыргыз Республикасында түзүлгөн юридикалык жактын үлүшүнө же Кыргыз Республикасында иштеген чет өлкөлүк юридикалык жактардын филиалдарынын (өкүлчүлүктөрүнүн) бенефициардык ээси болууга кылмышкерлердин же алар менен байланышкан адамдардын ээлик кылуусуна жана (же) көзөмөл жүргүзүүсүнө жол бербөө үчүн зарыл чараларды көрүүгө тийиш», - деп айтылат КР Улуттук банкынын башкармалыгынын токтомунун долбооруна карата маалымкат-негиздемеде.

Бирок, алмашуу бюролорунун жана микрофинансылык уюмдардын ченемдик укуктук актыларында бенефициар ченеми каралган эмес. 

Ошондой эле МКК, МКА жана кредиттик союздарды МФКга кайра өзгөртүп түзүү, ошондой эле мөөнөттүү аманаттарды (депозиттерди) тартууга лицензиядагы чектөөлөрдү алып салуу жөнүндө МФКга өтүнүч кат берүү процессин жөнөкөйлөштүрүү зарыл. 

Мындан тышкары, КР УБ ЧУА анын ичинде Акчанын изин жашырууга каршы күрөшүү боюнча финансылык чараларды иштеп чыгуу тобунун (FATF) сунуш-көрсөтмөлөрүн эл аралык стандарттарга ылайык келтирүү зарылчылыгы кошумча фактор болуп саналат. 

Бул контекстте «Кылмыштуу ишти каржылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга (адалдоого) каршы аракеттенүү жөнүндө» мыйзамынын жоболору өзгөчө актуалдуулукка ээ болууда. 

Мыйзам алмашуу бюролорун кошо алганда, финансы рыногунун субъекттеринен төмөнкүлөрдү талап кылат: 

• кардарларды идентификациялоо жана верификациялоо боюнча жол-жоболорду сактоо;
• бенефициардык ээлер жөнүндө маалыматты ачып берүү;
• кылмыштуу ишти каржылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга (адалдоого) каршы аракеттенүү жаатында милдеттүү сертификациядан өтүү.

Алмашуу бюролорунун операцияларынын көлөмдөрүнүн көбөйүшүн эске алуу менен, алмашуу бюролорунун жүгүртүү каражаттарын көбөйтүү жана консолидациялоо үчүн убакыт берүү боюнча сунуш кылынган талаптарды жумшартуу максатында, иштеп жаткан алмашуу бюролору үчүн жүгүртүү каражаттарына карата талаптарды этап-этабы менен көбөйтүүнү сунуштайт. 

«Алмашуу бюролорунун жүгүртүү каражаттарынын минималдуу өлчөмү жөнүндө» токтом долбоору алмашуу бюролорунун системасын өнүктүрүү үчүн зарыл шарттарды түзүүгө жана алардын ишине карата талаптарды жакшыртууга багытталган. 

Токтом долбоорунда төмөнкү талаптарды кайра карап чыгуу сунушталууда:

• алмашуу бюролорунун жүгүртүү каражаттарын; 
• алмашуу бюролорунун жетекчилерин;
• алмашуу бюролорунун жайларына карата техникалык коопсуздук.

Ошондой эле алмашуу бюролорунун жана МФУлардын бенефициардык ээлери жөнүндө маалыматтарды ачыкка чыгаруу максатында «Бенефициардык ээлер» ченемин КРнын УБ ЧУА киргизүү сунушталууда. 

Жөнгө салууну өзгөртүү үчүн кандай негиздер бар 

Алмашуу бюролорунун жана микрофинансылык уюмдардын ишин жөнгө салууга өзгөртүүлөрдү киргизүү зарылчылыгы төмөнкү факторлор менен шартталган: 

• валюта операцияларынын көлөмүнүн өсүшү жана алмашуу бюролорунун туруктуулугун жана жүзөгө ашырылып жаткан операциялардын ачык-айкындуулугун жогорулатууну талап кылган финансылык тобокелдиктер; 
• алгылыксыз тажрыйбалардын болушу жана алмашуу бюролорунун жетекчилеринин квалификациясына карата талаптардын күчөтүлүшү;
• «бенефициардык ээси» деген түшүнүктү киргизүү жана кылмыштуу адамдар тарабынан ээлик кылууну жана контролдоону болтурбоо боюнча чараларды колдонуу бөлүгүндө FATF сунуш-көрсөтмөлөрүн кошо алганда, улуттук мыйзамдарды эл аралык стандарттарга ылайык келтирүү зарылдыгы; 
• алмашуу бюролорунун жүгүртүү каражаттарына карата талаптарды этап-этабы менен жогорулатуунун экономикалык максатка ылайыктуулугу, бул рыноктун катышуучуларынын жаңы шарттарга акырындык менен ыңгайлашуусун камсыз кылууга мүмкүндүк берет. 

Токтом долбоорун кабыл алуу социалдык, укуктук, укук коргоо, гендердик, экологиялык, коррупциялык терс натыйжаларга алып келбейт. 

Эл аралык тажрыйбадан 

Алмашуу бюролоруна талаптар:  

Казакстанда бүгүнкү күндө алмашуу бюролору үчүн уставдык капитал боюнча талап түзөт: 

• республикалык маанидеги шаарлардагы, областтардын административдик борборлорундагы, областтык маанидеги шаарлардагы ар бир алмашуу бюросу үчүн 100 млн теңгени (17 млн сом);
• башка жакта жайгашкан ар бир алмашуу бюросу үчүн 50 млн теңгени (8,5 млн сом).

2025-жылдын 1-апрелине карата Казакстанда иштеп жаткан алмашуу бюролорунун саны 2 082 түзөт, анын ичинен:

• 1 517 банк мекемелерине жана «Казпочта» АКсы; 
• 565 - банк эмес уюмдарга таандык.  

Өзбекстанда алмашуу бюролору үчүн уставдык капиталдын минималдуу өлчөмү 500 млн өзбек сумун (сом эквивалентинде 3,4 млн) түзөт. 

МФУга талаптар:

Барган сайын көп өлкөлөр кылмыштуу ишти каржылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга (адалдоого) каршы аракеттенүүнүн алкагында бенефициардык ээлери жөнүндө маалыматты милдеттүү түрдө ачып көрсөтүүнү киргизип жатышат. 

КМШнын көптөгөн өлкөлөрүндө, анын ичинде Казакстан жана Арменияда, МФУнун жана башка юридикалык жактардын бенефициардык ээлерин (бенефициарларын) аныктоо жана каттоо боюнча иш жүргүзүлүүдө, бул акчаны адалдоого каршы күрөшүү жана ачык-айкындуулукту жогорулатуу боюнча глобалдуу чаралардын бир бөлүгү болуп саналат, атап айтканда, бенефициарлардын реестрлерин түзүү аркылуу. 

Токтом долбоору боюнча кененирээк шилтеме аркылуу таанышууга болот.