Эмне үчүн сактык эсеби жаздыктын алдына караганда алда канча жакшы?

Учурда акчаны байпакка же матрастын алдына катып сактоо актуалдуулугун жоготту. Биринчиден, акча жөн эле жата берсе, каймана мааниде айтканда, анын көлөмү азая берет. Шкафтагы кийимди күбө жегендей эле, инфляция да акчанын кунун кетирет. Баалардын жыл ичинде 3,6%га өскөнүн эске алсак, шкафта бир жыл сакталган 100 миң сом өз наркынын болжол менен 3 миң 600 сомун жоготот. Башкача айтканда, сизде мурдагыдай эле 100 миң сом болот, бирок ага өткөн жылга салыштырмалуу азыраак нерсе  сатып ала аласыз.

Жыйнаган каражатыңыздын жок дегенде наркын сактап калуу үчүн банктардын кызматтарынан пайдаланып, акчаңызды эсепке салсаңыз болот.

Кыргызстанда 20дан ашык банк иштейт жана алардын ар биринде депозиттердин өзүнчө түрлөрү жана пайыздык чендери бар.

Адегенде эсептердин кандай түрлөрү бар экенин карап көрөлү. Акча каражатын сактоонун жана көбөйтүүнүн эң ыңгайлуу жана жеткиликтүү куралы — сактык эсеп болуп саналат. Ал жыйнаган каражатыңызды инфляциядан коргоого гана эмес, пайыз түрүндө пассивдүү киреше алууга да мүмкүндүк берет. Мындан тышкары, ар бир банкта эсептердин бир нече түрү бар. Биз жеке жактарга, башкача айтканда, карапайым жарандарга арналган депозиттерди карап чыгабыз.

Сактык эсептердин түрлөрү:

• Классикалык сактык эсеп. Бул эң жөнөкөй жана жеткиликтүү вариант. Эсептеги акчаны пайыздык кирешеден ажырабастан каалаган убакта толуктап же чыгарып алууга болот. Бирок мындай эсептердин пайыздык чени, адатта, башка эсептердикине караганда төмөн болот.
• Топтоо эсеби. Мындай эсеп классикалык сактык эсепке салыштырмалуу жогорураак пайыздык ченди сунуштайт. Бирок максималдуу киреше алуу үчүн белгилүү бир шарттарды сактоо зарыл. Мисалы, акчаны белгилүү бир мөөнөт ичинде чыгарып албоо керек болушу мүмкүн.
• Пайыздарды капиталдаштыруу менен каралган сактык эсеп. Эсепке чегерилген пайыздык киреше автоматтык түрдө негизги суммага кошулуп, жалпы кирешени көбөйтүүгө мүмкүндүк берет. Бирок шарттарын тактап алуу маанилүү, анткени айрым банктар пайыздарды ай сайын, башкалары - квартал сайын төлөшөт.

Депозиттик эсептин мөөнөтүн узартуу мүмкүнчүлүгү да маанилүү факторлордун бири экенин белгилей кетүү керек. Кыргызстанда депозиттер көбүнчө 3 айдан 2 жылга чейинки мөөнөткө ачылат. Депозиттин мөөнөтү аяктагандан кийин акча талап боюнча төлөнүүчү эсепке которулушу мүмкүн. Мындай учурда акча, негизи, шкафта жаткандай эле пайдасыз жата берет. Аны ал жерде да «күбө жейт». Айрым учурларда банк акчаны башка эсепке которгондон кийин эсепти тейлөө үчүн акы төлөөнү талап кылышы мүмкүн. Анткени депозиттин мөөнөтү аяктаганына карабастан, банк каражатыңызды сактап турганы үчүн акы сурашы ыктымал.

Пайыздык чендер

Пайыздык чен - жыйнаган каражатыңыздан канча киреше аларыңызды аныктаган негизги көрсөткүч. Ал бир нече факторго жараша болот: банкка, акчаны жайгаштыруу мөөнөтүнө, валютага, шарттарга жана эсептин түрүнө. Эреже катары, топтоо эсептери классикалык сактык эсептерге караганда жогорураак пайыздык чендерди сунуштайт. Чет өлкөлүк валютага салыштырмалуу сом менен эсеп ачуу дайыма пайдалуураак. Депозиттин мөөнөтү да пайыздык ченге таасир этет. Айрым учурларда мөөнөт канчалык узак болсо, пайыздык чен ошончолук жогору болот. Бирок мында да өзгөчөлүктөр кездешет.

Банкты кантип тандоо керек?

Сактык эсеп ачуу үчүн банк тандап жатканда төмөнкү факторлорго көңүл буруу зарыл:

• Жакшы беделге ээ, ири жана туруктуу банктарга артыкчылык бериңиз.
• Ар кайсы банктардын сунуштарын салыштырып, өзүңүз үчүн эң пайдалуу вариантты тандаңыз.
• Бөлүмдөрдүн жана банкоматтардын жеткиликтүүлүгүн, интернет-банкингди колдонуу мүмкүнчүлүгүн жана мобилдик тиркеменин бар-жогун баалаңыз.

Сактык эсеп ачуу үчүн сизге паспорт жана тандалган банк талап кылышы мүмкүн болгон башка документтер керек болот. Адатта, эсеп ачуу жол-жобосу 15 мүнөттөн ашпайт.

Сактык эсепти кантип натыйжалуу пайдалануу керек?

• Көптөгөн мобилдик банкинг тиркемелери бир эле учурда бир нече депозиттик эсеп ачууга мүмкүнчүлүк берет. Мындан натыйжалуу пайдаланып, ар кандай максаттар үчүн өзүнчө депозиттерди ачсаңыз болот.
• Эсепти үзгүлтүксүз толуктап туруу. Аз өлчөмдөгү акчаны да үзгүлтүксүз топтоп турсаңыз, убакыттын өтүшү менен олуттуу суммага айланат.
• Банк алмаштыруудан коркпоңуз. Эгер эсебиңиздин шарттары мурдагыдай пайдалуу болбой калса, башка банкка өтүүдөн тартынбаңыз.

Сактык эсеп — финансылык максаттарыңызга жетүүгө жардам берген жөнөкөй жана натыйжалуу курал. Өзүңүзгө ылайыктуу вариантты тандап, бүгүнтөн тартып акча топтой баштаңыз. Анткени үзгүлтүксүз толукталып турган аз сумма да акырындап олуттуу топтомго айланат.