Улуттук банк эсептик ченди 12% деңгээлинде калтырды: себептер жана божомолдор

Бүгүн Улуттук банкта «Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын эсептик чени» темасында маалымат жыйыны болуп өттү. Анда Улуттук банктын төрагасынын орун басары Азат Козубеков маалымат берди.

Тышкы соккулар жана ички динамика

«Кечээ КРнын Улуттук банкы эсептик ченди 12% деңгээлинде калтыруу чечимин кабыл алды. Бул чечимдин негизги себептерине токтоло кетсем, инфляциянын динамикасынан баштайын. Кыргызстанда учурдагы инфляциялык процесстер тышкы сыяктуу эле, ички факторлордун таасири астында калыптанууда. Мында өлкөдөгү инфляцияга негизги таасир тышкы шарттардан уланууда. Дүйнөдөгү геосаясий чыңалуу жана жогорку глобалдык белгисиздик дүйнөлүк азык-түлүк жана чийки зат рынокторунда баалардын өсүшүн шарттаган. Атап айтканда, акыркы эки айда Жакынкы Чыгыштагы кырдаалдын курчушунун алкагында дан эгиндерине, өсүмдүк майына жана энергия продукцияларга дүйнөлүк баанын өсүшү байкалууда», - деп билдирди КРнын УБнын төрагасынын орун басары Азат Козубеков.

Өлкөдөгү инфляциянын мындан аркы динамикасы көбүнчө тышкы шарттар, айрыкча дүйнөлүк азык-түлүк жана чийки зат рынокторундагы баа конъюнктурасы менен аныкталат, бул контекстте Жакынкы Чыгыштагы кырдаалдын мүнөзү жана узактыгы өзгөчө мааниге ээ болот.

«Дүйнөлүк энергетикалык баалар басымдын негизги фактору бойдон калууда. Алардын өзгөрүшү дүйнөлүк азык-түлүк өндүрүү жана ташуу наркына түздөн-түз таасир этет. Кыргызстандын соода боюнча негизги өнөктөш өлкөлөрүндөгү инфляция кошумча фактор болуп саналат, бул импорттолуучу товарлардын наркына таасирин тийгизет. Импорттук продукциянын кымбатташы, ошондой эле глобалдык сунуштоо процесстеринин өзгөрүшүнөн улам келип чыккан логистикалык чыгымдар ички бааларга басым жасайт», - деп билдирди ал.

Ал белгилегендей, ички инфляциялык факторлор да салым кошууда. Ошол эле учурда экономикалык субъекттердин инфляциялык күтүүлөрү салыштырмалуу туруктуу бойдон калууда.

«Нормалдуу, туруктуу инфляциялык күтүүлөрдү колдоо негизинен Кыргызстанда катуу монетардык шарттарды сактоо, ошондой эле валюта рыногунда туруктуулукту сактоо менен камсыз кылынат. Ушул жылдын башталышынан тартып 17-апрелге карата абал боюнча Кыргызстанда инфляция 3,9 пайызды түздү»,- деди төраганын орун басары. 

Керектөө бааларынын индексинин жылдык көрсөткүчүнүн түзүмүндө негизги товардык топтор боюнча баалардын ар багыттагы динамикасы байкалууда: 

• азык-түлүк компоненти 10,8 пайызга кымбаттаса; 
• азык-түлүктөн башка товарлардын баасы 9,2 пайызга; 
• тамеки жана алкоголдук продукция 8,9 пайызга жогорулаган; 
• «кызмат көрсөтүүлөр» тобунда баалардын өсүш арымы жогору болуп – 17,2 пайызды түзгөн.

Улуттук банктын чаралары

«Быйыл Улуттук банк эсептик ченди 11 пайыздан 12 пайызга көтөрүү чечимин кабыл алган. Улуттук банк өлкөдө баа туруктуулугун камсыз кылууга жана орто мөөнөттүү келечекте инфляция көрсөткүчүн 5-7 пайыздык максаттуу көрсөткүчкө кайтаруу үчүн шарттарды түзүүгө багытталган катуулатылган акча-кредит саясатына таянууну улантууда», - деди ал. 

Улуттук банк инфляциянын тышкы жана ички факторлоруна мониторинг жүргүзүүнү жана баа берүүнү улантууда. 

Эл аралык резервдер

«Улуттук банктын эл аралык резервдери жогору бойдон калууда. 22-апрелге карата эл аралык резервдердин көлөмү 9 миллиард доллардан ашып, 4,7%га, же 404,4 миллион долларга өстү. Улуттук банк тарабынан көрүлүп жаткан бардык чаралар бизди курчап турган тышкы экономикалык шарттарды колдоо менен өлкөдө баалардын ашыкча өсүшүн ооздуктоого жардам берүүдө», — деди Азат Козубеков.

Экономиканын реалдуу сектору

Андан ары төраганын орун басары экономиканын реалдуу секторунун өнүгүү тенденцияларына токтолду.

«Жалпысынан өлкөдө экономикалык активдүүлүк жогорку деңгээлде сакталууда. Ушул жылдын январь-март айларында өлкөнүн реалдуу ИДӨсү 10,1 пайызга өстү. Экономиканын өсүшүнө мурдагыдай эле кызмат көрсөтүүлөр, өнөр жай жана курулуш негизги салым кошууда. Мисалы, акыркы эки айда реалдуу кирешелер 5,6%га өстү», - деди ал.

Артыкчылыктар кандай?

Төраганын орун басары инфляциянын траекториясы акыркы эки айда начарлап кеткен тышкы факторлордун таасиринде калып жатканын белгиледи.

«Соңку окуялардан улам дүйнөлүк азык-түлүк рынокторунда баалардын өсүшү жана энергетикалык рыноктордогу баанын өсүшү бир гана республикада эмес, биздин аймактагы бардык мамлекеттерде инфляцияга олуттуу таасирин тийгизүүдө. Инфляциянын басаңдашы үчүн туруктуу шарттарды түзүү максатында акча-кредит саясатынын катаал шарттарын сактоо зарыл. Буга байланыштуу Улуттук банктын эсептик ченинин өлчөмү 12 пайыз деңгээлинде сакталды, биз акча-кредит саясатынын учурдагы шарттарын сактап калуу орто мөөнөттүү келечекте 5-7% түзгөн негизги максатка жетишүүнү камсыз кылат деп ишенебиз», - деп жыйынтыктады төраганын орун басары.

Баалардын туруктуулугуна кандайдыр бир тобокелдиктер пайда болгон учурда, Улуттук банк пайда болгон инфляциялык тобокелдиктерге ыкчам чара көрөт.

Белгиленгендей, эсептик чен өлчөмү боюнча кийинки пландык отурум 2026-жылдын 25-майында өтөт.

2025-жылдан бери эсептик чен кандай өзгөрдү

Эскерте кетсек, 2025-жылдын январында жөнгө салуучу орган эсептик ченди бешинчи жолу 9% деңгээлинде калтырган. Февраль, апрель жана май айларында финансылык жөнгө салуучу орган ченди өзгөртүүсүз калтырган. 

Июль айында Улуттук банк эсептик ченди 9 пайыздан 9,25 пайызга чейин көтөрүп, августта аны сактап калган. Октябрь айында чен 9,25%дан 10%га көтөрүлсө, ноябрда Улуттук банк эсептик ченди 11%га көтөргөн.

2026-жылдын январында КРнын Улуттук банкы эсептик ченди 11% деңгээлинде сактап калган. 23-февралда УБ эсептик ченди 11 пайыздан 12 пайызга көтөрдү.